لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا در روز ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶(۴ آبان) توانست برای بار چهارم به ریاست جمهوری برزیل انتخاب شود. این انتخاب شوکی بر سپهر سیاسی در حال تغییر آمریکای لاتین بود که شاهد قدرت گرفتن روز افزون جریان راست افراطی و عمدتا با حمایت ایالات متحده بود.
این پیروزی درحالی رخ داده است که دولت دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود طی ۹ ماه نخست، بیش از بسیاری از دولت‌های پیشین آمریکا از هر دو حزب، از زمان پایان جنگ سرد به نیم‌کره غربی توجه کرده است. این توجه از گماشتن مارکو روبیو وزیر امورخارجه آمریکا در امور کوبا تا حمایت از نامزدها و سیاستمداران راستگرا و ربایش نیکلاس مادورو رئیس‌جمهوری پیشین ونزوئلا را در برمی‌گیرد.
لولا در طول کارزار انتخاباتی خود، بر موضوع حاکمیت ملی تاکید کرده و بارها ارتباط خانواده فلاویو بولسونارو رقیب انتخاباتی با دولت دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا را مورد انتقاد قرار داده بود؛ ارتباطی که پس از اعمال تعرفه‌های آمریکا علیه برزیل با هدف اخلال در روند محاکمه رئیس‌جمهوری پیشین ژائیر بولسونارو به دلیل تلاش برای کودتا، شکل برجسته‌تری به خود گرفت؛ این محاکمه در نهایت به محکومیت بولسونارو به حبس انجامید.
وی پیشتر در کمپین انتخاباتی خود عنوان کرده بود: مساله این است که مشخص کنیم چه نوع برزیلی می‌خواهیم؛ برزیلی که پرچم برزیل را ببوسد یا برزیلی که در برابر پرچم آمریکا خبردار بایستد.
تعرفه‌های تجاری
فشار اقتصادی واشنگتن از مهم‌ترین موارد اختلافی میان داسیلوا و ترامپ بوده‌است. رئیس‌جمهوری آمریکا تیرماه سال گذشته در واکنش به تنش‌های اخیر با همتای برزیلی خود، که او را «امپراتوری نامطلوب» خوانده بود، تعرفه ۵۰ درصدی بر تمامی واردات از برزیل اعمال کرد.
رئیس‌جمهوری برزیل، نیز در پاسخ اعلام کرد که این تعرفه‌ها با اقدامات متقابل روبه‌رو خواهند شد. ترامپ در نامه خود، اعمال این تعرفه‌ها را به نحوه برخورد برزیل با ژائیر بولسونارو مرتبط دانست.
در این نامه آمده است که تعرفه‌ها «از جمله به دلیل اقدامات مخرب برزیل علیه انتخابات آزاد و حقوق اساسی آمریکایی‌ها در زمینه آزادی بیان» اعمال شده‌اند.
لولا نیز در پاسخ نوشت: حاکمیت ملی، احترام و دفاع بی‌وقفه از منافع مردم برزیل، ارزش‌هایی هستند که روابط ما با جهان را هدایت می‌کنند.
حاکمیت ملی
تلاش‌های دونالد ترامپ برای دخالت در امور داخلی برزیل و سایر کشورهای آمریکای لاتین همواره مورد توجه رسانه‌ها و همچنین داسیلوا بوده‌است. رئیس‌جمهور برزیل گفت‌وگویی اختصاصی با سی ان ان، بر ضرورت تداوم چندجانبه‌گرایی به‌عنوان راهکاری ضروری برای تضمین صلح و ثبات در سطح جهانی تاکید کرد.
وی بار دیگر بر موضع خود در حمایت از گفت‌وگو و مشارکت افقی میان کشورها تأکید کرد، اما عدم انعطاف کاخ سفید در قبال کشورهای منطقه را مورد انتقاد قرار داد و در همین ارتباط تایید کرد که همچنان از عنوان «امپراتور» برای اشاره به دونالد ترامپ استفاده می‌کند.
لولا در ادامه و در تشریح وضعیت ژئوپلیتیکی قاره آمریکا، اقدامات واشنگتن علیه ونزوئلا را بسیار جدی توصیف کرد و هشدار داد که حاکمیت این کشور آمریکای جنوبی نقض شده است.
داسیلوا در جریان یک کنفرانس مطبوعاتی نیز در واکنش به اظهارات ترامپ که پیشتر برزیل را خطرناک و از نظر سیاسی ناخوشایند خوانده بود، گفت: از ترامپ می‌خواهم که در انتخابات برزیل دخالت نکند، همانطور که برزیل به دنبال دخالت در فرآیندهای انتخاباتی آمریکا نیست.
وی افزود: اگر او برزیل را از طریق رابطه‌اش با خانواده ژائیر بولسونارو بشناسد، پس برزیل را خوب نمی‌شناسد.
چین، بریکس و جهان چند قطبی
در یک گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا می‌خوانیم: محدود کردن نفوذ قدرت‌های خارج از نیم‌کره غربی در این منطقه، از زمان طرح دکترین مونرو در سال ۱۸۲۳، یکی از اصول سیاست خارجی آمریکا بوده است و در سراسر دوران جنگ سرد، محور اصلی سیاست واشنگتن در این منطقه به شمار می‌رفت.
در این سند آمده است: نگرانی آمریکا درباره نفوذ قدرت‌های خارج از نیم‌کره غربی در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ کاهش یافت، اما طی دهه گذشته بار دیگر افزایش پیدا کرده است. دلیل اصلی این روند، گسترش تعاملات جمهوری خلق چین با کشورهای منطقه بوده است.
این پژوهش با برجسته کردن نقش چین در تعاملات اقتصادی با کشورهای آمریکای لاتین تاکید می‌کند: این روابط عمدتا ماهیت اقتصادی داشته‌اند. چین با پیشی گرفتن از آمریکا، به بزرگترین شریک تجاری برخی کشورهای آمریکای جنوبی تبدیل شده و به‌عنوان یکی از منابع مهم سرمایه‌گذاری خارجی و تامین مالی پروژه‌های توسعه‌ای برای شماری از کشورهای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب ظهور کرده است.
رویکرد داسیلوا با توجه به شرکت فعال او در نشست‌های بریکس و تعمیق روابط با چین نشان‌دهنده آرمان جهان چندقطبی و پایان دادن به سلطه و تک‌روایتگری واشنگتن خصوصا در عرصه اقتصادی است.
رئیس جمهوری برزیل نیز در سخنرانی در نشست سران بریکس در مردادماه ۱۴۰۲ گفته بود: گروه بریکس و کشورهای جنوب نسبت به سایر کشورها به رشد بیشتری دست یافته‌اند و ما از تجارت جهانی عادلانه‌تر حمایت می‌کنیم.
وی ادامه داد: ما قصد داریم یک سیستم ویژه معرفی کنیم و از ارزهای ملی در مبادلات بین اعضای بریکس استفاده کنیم.
گلوبال تایمز در رابطه با گسترش نفوذ اقتصادی پکن در برزیل نوشت: تجارت بین برزیل و چین در ۹ ماه اول سال ۲۰۲۶ به رکورد ۱۴۳.۳ میلیارد دلار رسید و جایگاه چین را به عنوان بزرگترین شریک تجاری برزیل تقویت کرد.
این نشریه ادامه داد: صادرات برزیل به بازار چین بین ژانویه و سپتامبر در مجموع ۸۴.۷ میلیارد دلار بود که در مقایسه با مدت مشابه در سال ۲۰۲۵، ۱۲ درصد افزایش یافته است. واردات از چین نیز با ۹.۹ درصد افزایش به ۵۸.۶ میلیارد دلار رسید.
این گسترش روابط همه در سایه ناخشنودی ترامپ از حرکت کشورهای دیگر به سمت جهان چندقطبی است. دونالد ترامپ روز پنجشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۳، در بیانیه‌ای در رسانه اجتماعی خود موسوم به تروث سوشال اعلام کرد: ما از این کشورهای به ظاهر متخاصم می‌خواهیم که نه یک ارز جدید بریکس ایجاد کنند و نه از ارز دیگری برای جایگزینی دلار قدرتمند آمریکا حمایت کنند. در غیر این صورت با تعرفه‌های ۱۰۰ درصدی مواجه خواهند شد.
موضع داسیلوا پیرامون جنگ علیه ایران
رئیس‌جمهوری برزیل با انتقاد از دونالد اعلام کرده بود: ما نمی‌توانیم شاهد این باشیم که کسی خود را مالک جهان بداند.
وی افزود: ما نمی توانیم صبح از خواب بیدار شویم و شاهد این باشیم که کسی بگوید گرینلند، کانال پاناما، کوبا و ونزوئلا را خواهم گرفت و ایران را بمباران خواهم کرد.
رئیس‌جمهوری برزیل تصریح کرد: حاکمیت کشورها باید محترم شمرده شود.
وی همچنین در مراسم افتتاحیه نمایشگاه صنعتی هانوفر در آلمان، جنگ آمریکا علیه ایران را محکوم کرد و آن را «دیوانگی» دانست.
