رئیس‌جمهور آمریکا پس از توافق با همتای روسی خود برای عرضه گازوئیل روسیه، خواستار تغییر رئیس‌جمهور اوکراین و توقف حملات کی‌یف به پالایشگاه‌های روسیه شد؛ موضعی که اختلاف واشینگتن و کی‌یف را تشدید کرده، در حالی که جنگ پهپادی روسیه و اوکراین به زیرساخت‌های فناوری نیز کشیده شده است.
دونالد ترامپ در یکی از تندترین موضع‌گیری‌های ماه‌های اخیر علیه ولودیمیر زلنسکی، گفت زمان آن رسیده که اوکراین «رئیس‌جمهور تازه‌ای» داشته باشد. او رهبر اوکراین را مسئول ادامه جنگ معرفی کرد و خواستار توقف حملات کی‌یف به پالایشگاه‌های نفت روسیه شد. ترامپ هشدار داد زلنسکی باید این حملات را متوقف کند؛ حملاتی که به ادعای او، باعث کمبود گازوئیل و افزایش قیمت سوخت برای مصرف‌کنندگان و کشاورزان آمریکایی شده‌اند.
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح شد که ترامپ از توافق با ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به آمریکا و بازار جهانی خبر داد. کاخ سفید می‌گوید هدف، کاهش قیمت سوخت است؛ موضوعی که در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره به فشار سیاسی بر جمهوری‌خواهان تبدیل شده است.
با این حال، کارشناسان انرژی می‌گویند حجم اعلام‌شده گازوئیل روسیه محدود است و جنگ آمریکا و ایران و اختلال در عرضه انرژی خاورمیانه، نقش اصلی را در افزایش قیمت‌ها داشته‌اند. برای کی‌یف، معامله با مسکو پیام دیگری دارد. پالایشگاه‌ها هم منبع درآمد روسیه هستند و هم سوخت مورد نیاز ماشین جنگی آن را تأمین می‌کنند.
زلنسکی گفته کاستن از فشار اقتصادی بر مسکو، آن‌هم هنگام ادامه بمباران شهرهای اوکراین، می‌تواند به روسیه امکان ادامه حملات بدهد. او شنبه پس از موج تازه حملات روسیه، توافق برای فروش فراورده‌های نفتی مسکو را به‌شدت محکوم کرد. تنش میان دو رئیس‌جمهور به شدیدترین سطح از زمان مشاجره علنی آن‌ها در کاخ سفید در اوایل سال ۲۰۲۵ نزدیک شده است.
توقف متقابل یا عقب‌نشینی یک‌جانبه؟
اوکراین تأکید دارد حملات به پالایشگاه‌های روسیه را تنها در صورت توقف حملات مسکو به نیروگاه‌ها، شبکه برق و دیگر زیرساخت‌های انرژی خود متوقف می‌کند. پوتین تاکنون با توقف دوجانبه موافقت نکرده است. زلنسکی روز گذشته نیز این شرط را تکرار کرد: اگر روسیه حملات به بخش انرژی اوکراین را قطع کند، کی‌یف آماده تعلیق حملات به تأسیسات پالایش نفت روسیه است. چنین فرمولی، اختلاف اصلی را روشن می‌کند؛ واشینگتن توقف حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها را می‌خواهد، اما کی‌یف بر اقدام متقابل اصرار دارد.
پشت صحنه، فشار آمریکا از هفته‌ها قبل جریان داشته است. در نشست جمعه میامی، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، مذاکره‌کنندگان کاخ سفید، به گفته افراد آگاه از گفت‌وگوها، چند بار به کمک‌های پیشین واشینگتن و اهمیت تبادل اطلاعات آمریکا اشاره کردند و خواستند کی‌یف به درخواست ترامپ تن دهد. دو فرد حاضر در جلسه گفته‌اند تهدید صریحی برای قطع تبادل اطلاعات مطرح نشد، اما برخی شرکت‌کنندگان این اشاره‌ها را نوعی فشار غیرمستقیم برداشت کردند.
یک مقام آمریکایی وجود هرگونه تهدید حتی تلویحی را رد کرده است. اهرم واشینگتن نسبت به گذشته محدودتر شده؛ زیرا دولت ترامپ بخش عمده کمک مستقیم دفاعی به اوکراین را متوقف کرده است. با وجود این، اطلاعات هدف‌گیری آمریکا و تسلیحاتی که واشینگتن به متحدان اروپایی می‌فروشد و سپس در اختیار اوکراین قرار می‌گیرد، همچنان برای ارتش این کشور اهمیت دارد. از سوی دیگر، حمله به پالایشگاه‌های روسیه یکی از ابزارهای مهم کی‌یف برای افزایش هزینه جنگ مسکو به شمار می‌رود. توقف یک‌جانبه آن، بدون تضمینی برای کاهش حملات روسیه، به معنای از دست دادن بخشی از قدرت چانه‌زنی اوکراین خواهد بود.
اختلاف در واشینگتن، بن‌بست در دونباس
توافق گازوئیل با روسیه تنها در کی‌یف انتقاد برنینگیخت؛ شماری از نمایندگان هر دو حزب آمریکا نیز به آن اعتراض کردند. دان بیکن، نماینده جمهوری‌خواه، گفت تقویت اقتصاد جنگی پوتین در شرایطی که روسیه شهرهای اوکراین را بمباران می‌کند، اقدامی نادرست است. جین شاهین، سناتور دموکرات نیز گفت این توافق با قانون مصوب ۲۰۲۲ درباره لزوم مشورت با کنگره پیش از واردات انرژی از روسیه تعارض دارد.
برایان فیتزپاتریک، نماینده جمهوری‌خواه نیز بدون اشاره مستقیم به سخنان ترامپ، حمایت خود و کنگره را از زلنسکی اعلام کرد. در همین حال، گفت‌وگوهای میامی بخشی از تلاش آمریکا برای احیای مذاکرات صلح بوده است؛ مذاکراتی که بر سر خواست کرملین برای واگذاری یک‌جانبه تمام منطقه دونباس به روسیه متوقف شده‌اند. ارتش روسیه هنوز نتوانسته همه این منطقه را تصرف کند و مقام‌های اوکراینی حاضر به پذیرش ادعای مالکیت مسکو بر قلمرویی که کنترل کامل آن را ندارد، نیستند.
مذاکره‌کنندگان آمریکایی از اوکراین و اروپا خواسته‌اند در تدوین پیشنهادی تازه شامل اختلاف‌های ارضی، بازسازی اقتصادی پس از جنگ و ترتیبات امنیتی روسیه و اروپا مشارکت کنند. ترامپ با وجود این بن‌بست، زلنسکی را مسئول نرسیدن به توافق معرفی کرده و گفته او بارها فرصت صلح داشته است. دیپلمات‌های اروپایی در مقابل معتقدند نشانه‌ای از آمادگی پوتین برای عقب‌نشینی از اهداف جنگ دیده نمی‌شود. نظرسنجی‌های اشاره‌شده منابع خبری نشان می‌دهد بسیاری از اوکراینی‌ها از آتش‌بسی که خطوط کنونی جبهه را ثابت نگه دارد، حمایت می‌کنند، اما خواسته کرملین برای واگذاری سرزمین‌های بیشتر را نمی‌پذیرند. فاصله این مواضع، دستیابی به توافق را همچنان دشوار کرده است.
جنگ پهپادی علیه مراکز داده
هم‌زمان با جدال سیاسی، اوکراین دامنه حملات دوربرد خود به زیرساخت‌های روسیه را گسترش داده است. شرکت یاندکس روز گذشته اعلام کرد حمله پهپادی به مرکز داده‌اش در شهر ولادیمیر، در شرق مسکو، به زیرساخت‌ها آسیب رسانده و فعالیت این مرکز را به‌طور کامل متوقف کرده است. این سومین حمله به مراکز داده یاندکس در چهار روز بود؛ پیش از آن، تأسیسات این شرکت در ریازان و کالوگا نیز هدف قرار گرفته و به‌طور کامل یا جزئی از کار افتاده بودند.
یاندکس که موتور جست‌وجوی اصلی روسیه و عرضه‌کننده مجموعه‌ای از خدمات دیجیتال است، در توسعه هوش مصنوعی این کشور نیز نقش دارد. رسانه مستقل روسی آسترا گزارش داده اختلال در مراکز داده، امکان استفاده از برخی خدمات ازجمله سفارش تاکسی و خدمات بانکی را در ده‌ها شهر روسیه و نقاطی از قزاقستان، بلاروس و ارمنستان مختل کرده است. شرکت یاندکس اعلام کرده در حمله به ولادیمیر کسی آسیب ندیده است. این حملات پس از هدف قرارگرفتن مراکز داده اوکراین از سوی روسیه رخ داده و نشان می‌دهد زیرساخت دیجیتال نیز به میدان تازه جنگ فرسایشی تبدیل شده است.
در شرایطی که دو ارتش در بخش بزرگی از جبهه زمینی در بن‌بست هستند، فشار بر پالایشگاه‌ها، مراکز داده و شبکه انرژی جای بیشتری در راهبرد طرفین پیدا کرده است. ترامپ می‌کوشد قیمت گازوئیل را پایین بیاورد و هم‌زمان کی‌یف را به توافق سوق دهد، اوکراین می‌خواهد اهرم ضربه‌زدن به اقتصاد جنگی روسیه را حفظ کند و مسکو نیز حملات خود را ادامه می‌دهد. پرسش تعیین‌کننده این است که آیا توقف متقابل حملات می‌تواند راهی به سوی مذاکره باز کند یا اختلاف بر سر گازوئیل و قلمرو، فاصله واشینگتن و کی‌یف را بیش از پیش افزایش خواهد داد؟
